Dom Zdrojowy to drewniano-murowany budynek w stylu szwajcarskim, który stoi w środku Parku Zdrojowego w Jastrzębiu-Zdroju. Powstał w 1862 roku dla kuracjuszy, a dziś działa w nim Miejski Ośrodek Kultury. Dla kogoś, kto kojarzy miasto głównie z kopalniami, to dobre miejsce, żeby zobaczyć drugą stronę regionu: dawny kurort z balami, solanką i ruletką.
Dom Zdrojowy w Jastrzębiu-Zdroju – co to za budynek
Jasna elewacja z widocznym drewnianym szkieletem, czyli układem na wzór muru pruskiego, ozdobna facjata na piętrze i ganek z wachlarzowymi schodami. Całość wygląda trochę jak pensjonat z dawnej pocztówki. Taki styl, nazywany szwajcarskim lub alpejskim, był w XIX wieku modny w uzdrowiskach.
Budynek stoi w środkowej części parku, po północno-wschodniej stronie głównej alei. Trudno go przeoczyć, bo to wizytówka całego założenia. Przed frontem jest plac, z którego kuracjusze korzystali kiedyś do spacerów i odpoczynku.
Historia uzdrowiska i Domu Zdrojowego
Początek był przypadkowy. W 1859 roku wiercono w poszukiwaniu węgla i trafiono na solankę jodowo-bromową. Dwa lata później okolicę kupił hrabia Feliks von Königsdorff i zaczął budować uzdrowisko. Pierwsze stanęły Łazienki I (1861), zaraz po nich Dom Zdrojowy (1862). Źródła różnią się co do pory roku: jedne mówią o wiośnie, inne o jesieni 1862 roku. Rok jest jednak w każdym przypadku ten sam.
Budynek miał zaspokajać potrzeby kulturalne i towarzyskie pacjentów. Mieściły się w nim kabiny kuracyjne i możliwość napicia się solanki, a do tego kawiarnia z salą taneczną, pokój gier, salon bilardowy, czytelnia i osobny buduar dla dam. Wszystko po to, żeby kuracjusze mieli co robić między zabiegami.
Nazwa „Kasyno”, która przylgnęła do budynku, wzięła się z dwudziestolecia międzywojennego. Wtedy pojawiła się tu ruletka i, jak podają źródła, cieszyła się dużym powodzeniem. Powiększono też salę dansingową i pokój brydżowy.
Losy uzdrowiska były zmienne. W 1918 roku dr Mikołaj Witczak sprzedał je niemiecko-austriackiemu Towarzystwu Zdrojowemu, a w 1922 roku przejęła je polska administracja. W czasie II wojny światowej Dom Zdrojowy objął zarząd niemiecki, po wojnie stał się własnością państwa. Przez lata mieściły się w nim jadłodajnia, kawiarnia i dom kultury dla mieszkańców.
W 1993 roku budynek trafił do rejestru zabytków (nr A/1524/93). Rok później, w 1994, uzdrowisko zakończyło działalność, a Dom Zdrojowy przejął Miejski Ośrodek Kultury. W 1998 roku przeszedł remont. Wtedy przywrócono mu pierwotny wygląd i odtworzono frontowy ganek.
Co zobaczyć i robić w Domu Zdrojowym
Z zewnątrz to przede wszystkim architektura: drewniane zdobienia, ganek, facjata. Dobrze zrobić tu kilka zdjęć, najlepiej od strony głównej alei. Wnętrza służą dziś kulturze, więc to, co można zobaczyć w środku, zależy od tego, co akurat się dzieje. Odbywają się tu koncerty, spektakle, wystawy, prelekcje i warsztaty.
Budynek jest też siedzibą kilku lokalnych organizacji, m.in. Jastrzębskiego Klubu Fotograficznego „Niezależni” i Towarzystwa Miłośników Ziemi Jastrzębskiej. Jeśli ktoś lubi lokalną historię, warto zapytać o wystawy i wydarzenia przed przyjazdem. Informacje o dawnym kurorcie zbiera też Galeria Historii Miasta, o której wspomina oficjalna strona miasta.
Dom Zdrojowy bywa także punktem zbiórki spacerów z przewodnikiem po dawnym uzdrowisku. Takie trasy organizowane są okresowo, więc terminy trzeba sprawdzić na stronie miasta lub w Galerii Historii Miasta. Z przewodnikiem łatwiej połapać się, co w parku jest oryginałem, a co odtworzono.
Park Zdrojowy wokół – co jeszcze po drodze
Sam budynek zajmie krótką chwilę, więc sensownie jest połączyć go ze spacerem po parku. Park Zdrojowy ma około 18 hektarów i jest ulubionym miejscem mieszkańców. Dzieli się na górną część, urządzoną jak ogród, i dolną, zwaną Doliną Mikołaja, z gęstą roślinnością i ścieżkami po stokach jaru. W parku stoi też muszla koncertowa, a zimą razem z Domem Zdrojowym daje ładny, pocztówkowy widok.
W pobliżu jest inhalatorium z drewnianą konstrukcją ozdobioną snycerką. Nawiązuje ono do rozebranej po wojnie kolumnady, czyli zadaszonego deptaka, który służył kuracjuszom na deszczową pogodę. Nową wersję odtworzono na podstawie starych fotografii i pocztówek. W środku rozpylana jest lecznicza solanka. Przed budynkiem stoi rzeźba „Duet”, którą często błędnie nazywa się „Tańczącą parą”.
Dla kogo to miejsce
Najbardziej dla osób, które lubią architekturę uzdrowiskową i śląską historię inną niż górniczą. Sprawdzi się też na spokojny spacer z rodziną, bo park jest duży i ma sporo alejek. Dzieciom sam budynek niewiele da, ale park już tak. Fani fotografii znajdą tu dobre kadry, szczególnie jesienią i zimą.
Kto liczy na muzeum z ekspozycją o historii kurortu, może się rozczarować. To czynny dom kultury, a nie obiekt typowo muzealny. Dlatego dobrze trafić na konkretne wydarzenie albo spacer z przewodnikiem.
Informacje praktyczne
- Lokalizacja: Park Zdrojowy, dzielnica Zdrój w Jastrzębiu-Zdroju (park przy ul. Witczaka). Budynek stoi w środkowej części parku, przy głównej alei.
- Ceny: oglądanie budynku z zewnątrz i spacer po parku nie wymagają biletu. Ceny wejściówek na koncerty, spektakle i warsztaty zależą od wydarzenia i ustala je organizator. Aktualne stawki warto sprawdzić w repertuarze Miejskiego Ośrodka Kultury.
- Godziny: park jest dostępny na co dzień, a wnętrza zależą od programu MOK. Godziny otwarcia i terminy imprez trzeba sprawdzić przed wizytą w MOK lub na stronie miasta. Tu nie podajemy żadnych godzin, żeby nie wprowadzać w błąd.
- Czas zwiedzania: samo oglądanie budynku to około 15–30 minut. Z parkiem, inhalatorium i spacerem po Dolinie Mikołaja warto zaplanować 1,5–2 godziny, a na wydarzenie kulturalne tyle, ile ono trwa.
- Dojazd: dzielnica Zdrój leży w granicach miasta, więc dojedzie się tu samochodem lub komunikacją miejską. Dokładną trasę i parking najlepiej sprawdzić w nawigacji dla hasła „Park Zdrojowy Jastrzębie-Zdrój”.
- Wpis do rejestru zabytków: A/1524/93 z 30.04.1993.