Gliwicki Rynek to prawie idealny kwadrat o boku około 75 metrów. Stoi na nim ratusz, a dookoła ciągną się kamienice z podcieniami. Plac wytyczono w połowie XIII wieku i do dziś wygląda jak typowa śląska lokacja. W środku miasta można więc przejść po układzie, który ma ponad 700 lat, a obok wypić kawę i zjeść obiad. Zwiedzanie nic nie kosztuje, a całość da się obejść w godzinę.
Rynek w Gliwicach – układ, który przetrwał od średniowiecza
Z każdego narożnika placu wychodzą po dwie wąskie uliczki. Ten schemat jest czytelny od razu, bo uliczki nie rozchodzą się chaotycznie. Nazwy ulic dookoła Rynku nawiązują do dawnych zajęć mieszkańców, więc spacer po Starówce można potraktować jak lekcję miejskiej historii.
Średniowiecznej zabudowy przy samym placu już nie ma. Pożary wyniszczały miasto wielokrotnie, a to, co zostało, mocno ucierpiało w czasie II wojny światowej. Większość obecnych kamienic pochodzi z XIX i XX wieku. Stylem luźno nawiązują do renesansu i klasycyzmu. Po 1946 roku Rynek odbudowano i uporządkowano według projektu inż. Franciszka Maurera, późniejszego profesora Politechniki Śląskiej. Podcienia, które dziś tak dobrze tu wyglądają, to ważna część tego układu.
Ratusz w Gliwicach – co warto o nim wiedzieć
Ratusz stoi pośrodku placu i od razu przyciąga wzrok. Pierwszy był drewniany i datuje się go na przełom XIII i XIV wieku. Murowany budynek powstał w XV wieku. To, co widać dzisiaj, jest głównie efektem przebudów z XVIII i XIX wieku.
Ratusz płonął kilka razy. Po wielkim pożarze w 1601 roku dostał nową wieżę. Kolejne pożary wybuchły w 1711, 1813 i 1820 roku. W 1784 roku rozebrano górną część wieży, bo groziło jej zawalenie. Dziś budynek ma trzy kondygnacje i czterokondygnacyjną wieżę zegarową z hełmem i iglicą. Ostatnia duża renowacja wnętrz zakończyła się w 2009 roku.
To nie jest muzeum. W ratuszu obraduje Rada Miasta, odbywają się wydarzenia kulturalne i śluby. Zwiedzanie wnętrz zależy więc od terminów i wydarzeń. Jeśli ktoś chce zajrzeć do środka, powinien wcześniej sprawdzić informacje na stronie miasta. Za to na elewacji jest tablica upamiętniająca pobyt Jana III Sobieskiego. Król zatrzymał się w Gliwicach w 1683 roku, w drodze na odsiecz Wiednia.
Według miejskiej legendy z ratusza biegną podziemne korytarze do dawnej apteki „Pod Orłem” na rogu Rynku i ulicy Bankowej. Miałyby prowadzić dalej, aż do klasztoru franciszkanów w Starych Gliwicach. Nikt tych tuneli nie odnalazł, ale historia wciąż krąży po mieście.
Fontanna z Neptunem i kamienice, na które warto zwrócić uwagę
W zachodniej części placu stoi fontanna z Neptunem. Wpisano ją do rejestru zabytków. Dawni mieszkańcy nazywali ją Gabeljürge, czyli „Jerzy z widłami”. Trójząb w ręku boga mórz wyglądał dla nich jak widły, stąd ta przezwisko. Fontanna jest popularnym miejscem spotkań i tłem do zdjęć.
Wśród kamienic wyróżnia się Dom Plastyka pod numerem 6. Budynek z przełomu XIX i XX wieku stoi na starych kamienno-ceglanych piwnicach z XV wieku, które zostały po poprzedniej zabudowie. Do rejestru zabytków trafił też ratusz.
Kamienica pod numerem 25 należała do rodziny Troplowitzów, gliwickich Żydów. W Gliwicach urodził się Oscar Troplowitz. W 1905 roku wymyślił pastę do zębów, a kilka lat później opracował jeden z najsłynniejszych kosmetyków na świecie. Takie szczegóły najlepiej poznawać, stojąc pod samą kamienicą.
Podczas wymiany nawierzchni w 2010 roku archeolodzy znaleźli pod płytą Rynku studnie. Pozostałości dawnej wieży ratuszowej z XVI wieku też są pod płytą placu. Dziś Rynek wygląda spokojnie, ale pod spodem kryje się sporo historii.
Co robić na Rynku w Gliwicach – spacer, jedzenie, wydarzenia
Przez lata plac pełnił funkcję parkingu. Po rewitalizacji w 2010 roku zmienił się w miejsce, w którym ludzie siadają, spotykają się i spacerują. Pod podcieniami i wokół placu działają kawiarnie oraz restauracje. W cieplejsze miesiące stoją tam ogródki, więc łatwo o przerwę na kawę albo obiad. Największy ruch jest w weekendy i podczas imprez.
Na Rynku regularnie odbywają się wydarzenia. Warto sprawdzić kalendarz imprez przed wizytą, bo przy okazji festiwalu czy jarmarku można trafić na zupełnie inny klimat niż w zwykły dzień. Wieczorem, gdy zapalają się światła, plac wygląda najładniej. Jeśli ktoś lubi fotografować architekturę, rano łatwiej o puste ujęcia.
Z Rynku łatwo ruszyć dalej. Wąskie uliczki Starówki prowadzą do kolejnych kamienic, a krótki spacer wystarczy, żeby zobaczyć, jak miasto zmienia się z każdym kwartałem.
Dla kogo to miejsce i ile czasu zarezerwować
Rynek sprawdzi się u wszystkich, bo nie ma tu biletów ani sztywnych godzin. Dla miłośników historii to dobry początek zwiedzania miasta. Pary i grupy znajomych mogą połączyć spacer z kawą lub obiadem. Rodzice z dziećmi docenią płaską, wygodną nawierzchnię, a wózek da się tu swobodnie prowadzić. Przy dłuższym pobycie można połączyć wizytę z innymi miejscami Gliwic.
Na sam Rynek wystarczy 30–60 minut. Z kawą, kolacją albo dłuższym oglądaniem detali ratusza i kamienic to bardziej 1,5–2 godziny.
Informacje praktyczne
- Cena: wstęp wolny, Rynek to otwarta przestrzeń publiczna.
- Godziny: dostępny całą dobę. Lokale gastronomiczne mają własne godziny otwarcia, a wnętrza ratusza zależą od wydarzeń i komunikatów miasta.
- Adres: Rynek, Gliwice, centrum Starego Miasta.
- Dojazd: do Starówki najłatwiej dotrzeć pieszo z centrum, a z dworca w Gliwicach da się dojść spacerem. Warto sprawdzić aktualny rozkład komunikacji miejskiej.
- Parkowanie: w centrum obowiązuje strefa płatnego parkowania. Plac jest wolny od aut, więc samochód trzeba zostawić na pobliskich ulicach lub parkingach i sprawdzić aktualne stawki.
- Najlepsza pora: wiosna, lato i wczesna jesień, kiedy działają ogródki. Wieczorem Rynek jest ładnie oświetlony.
- Dostępność: płaska nawierzchnia, brak schodów, wygodnie dla wózków.