Zabudowania KWK Rydułtowy

Rydułtowy to miasto, które od ponad dwóch wieków żyje z węgla. Zabudowania KWK „Rydułtowy” przy ulicy Leona 2 pokazują to najlepiej: cegła, stare dachy, górnicze historie. Najciekawszy jest tu stuletni budynek dawnej wagi, w którym działa Kopalniana Izba Pamięci. To nie jest skansen z wielkim budżetem. To raczej kameralne miejsce dla kogoś, kto chce zobaczyć, jak wyglądała i wciąż wygląda praca na Śląsku.

Zabudowania KWK Rydułtowy – co to za miejsce

Kopalnia w Rydułtowach to jeden z najstarszych zakładów wydobywczych w tej części Górnego Śląska. Do 1945 roku funkcjonowała pod nazwą „Charlotte”. Potem przemianowano ją na „Rydułtowy”. W 1968 roku dołączono do niej kopalnię „Ignacy” z rybnickiego Niewiadomia, która działała jako jej drugi ruch. Stąd w nazwie często pojawia się dopisek „Anna”, bo ta część dawnego zakładu leży już w sąsiednim Pszowie.

Przez wieki Rydułtowy były zwykłą wsią, gdzie ludzie żyli z roli. Dopiero rozwój górnictwa zmienił krajobraz. Pojawiły się szyby, rosła liczba mieszkańców, a kopalnia stała się największym pracodawcą w okolicy. Dziś trudno tu oddzielić historię miasta od historii zakładu.

Nie jest to wycieczka po zamkniętym, wyciszonym muzeum techniki. Teren zakładu to przestrzeń związana z przemysłem, więc zwiedzanie ogranicza się do tego, co dostępne z zewnątrz oraz do wnętrza budynku wagi. W opisach turystycznych kopalnia występuje jako zakład, który miał sięgać jednym z najgłębszych szybów w Europie, ponad 1200 metrów w głąb ziemi. Z poziomu ulicy tego nie widać, ale sama liczba robi wrażenie.

Kopalniana Izba Pamięci w budynku dawnej wagi

Budynek wagi drobnicowej powstał w 1906 roku. To typowa architektura przemysłowa z początku XX wieku, którą dziś docenia się za wygląd i za to, że przetrwała. Ma charakterystyczny ceglany wygląd i jest uznawany za jedną z cenniejszych pozostałości przemysłowego dziedzictwa Rydułtów i całego powiatu wodzisławskiego.

Środek wypełniają pamiątki z prawie dwustu lat działania kopalni. Najbardziej rzuca się w oczy kolekcja lampek górniczych. Są wśród nich bardzo stare egzemplarze, ale też te współczesne, więc można prześledzić, jak zmieniało się oświetlenie pod ziemią. Obok leżą mapy, dawne fotografie i narzędzia górnicze. Całość zajmuje kilkadziesiąt metrów kwadratowych. To niewiele, ale każdy eksponat ma tu swoje miejsce i historię.

Jeśli ktoś lubi oglądać przedmioty, które dotykały ludzkie ręce przez dziesiątki lat, wizyta będzie dla niego satysfakcją. Dla osób, które oczekują multimediów i interaktywnych ekranów, to raczej nie ta liga.

Nie każdy wie, że wcześniejsza nazwa kopalni, „Charlotte”, obowiązywała aż do 1945 roku. Dopiero wtedy zakład zaczął nazywać się „Rydułtowy”.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy kopalni

Zwiedzanie samej wagi zajmie krótko, więc dobrze połączyć ją ze spacerem po okolicy. Sporo ciekawych punktów leży w promieniu kilku kilometrów.

• Hałda Szarlota – usypana z odpadów pokopalnianych, widoczna z daleka. Z czasem stała się rozpoznawalnym symbolem miasta po rewitalizacji. Leży około pół kilometra od budynku wagi.
• Kolonia robotnicza „Karola”, czyli „Karlik” – kilka ceglanych, piętrowych familoków między ulicami Bema i Strzelców Bytomskich. Pierwsze tego typu domy stawiano tu prawdopodobnie jeszcze przed 1865 rokiem, żeby ściągnąć pracowników z odleglejszych stron Śląska.
• Stawy i dawne hałdy – w okolicy są zarośnięte zielenią hałdy poprzecinane ścieżkami, a między nimi staw, który lubią wędkarze. To dobry kontrast po oglądaniu przemysłu.
• Zabytkowa Kopalnia Ignacy w Rybniku-Niewiadomiu – dawny ruch kopalni „Rydułtowy”, dziś dostępny dla turystów.
• Kalwaria Pszowska i wieża widokowa Jan w Pszowie – kilka kilometrów dalej, dla odmiany religijny i krajobrazowy akcent.

Dobrze to widać, gdy spojrzeć na mapę. Teren ułożył się wokół kopalni: osiedla robotnicze, hałdy, stawy po zapadliskach, szpital zbudowany przez Spółkę Bracką w latach 1912–1914. Całość tworzy dość spójną opowieść o tym, jak wyglądało życie w górniczym mieście.

Dla kogo ta wizyta

Najlepiej sprawdzi się u osób zainteresowanych historią przemysłu i Śląskiem. Fani fotografii industrialnej i architektury ceglanej znajdą tu kilka dobrych kadrów. Miejsce pasuje też do trasy po Szlaku Zabytków Techniki, bo na niego trafiło.

Rodziny z małymi dziećmi mogą się trochę nudzić w samej izbie, bo eksponatów nie ma tu na pęczki, a ekspozycja jest raczej do oglądania niż dotykania. Starsze dzieci, które interesują się górnictwem, będą miały więcej frajdy. Dla nich lepiej wpleść wizytę w dłuższy spacer, na przykład z wejściem na hałdę albo odwiedzinami w Ignacym.

Dla mieszkańców Śląska i ich rodzin to miejsce bywa też sentymentalne. Wielu z nich w kopalni pracowało dziadek albo ojciec, a lampa górnicza w gablocie przypomina własne wspomnienia.

W Rydułtowach funkcjonuje też Rydułtowskie Centrum Kultury „Feniks” oraz fikołkownia RAFA. To dobre uzupełnienie dnia, jeśli podróżuje się z dziećmi.

Informacje praktyczne: dojazd, godziny, bilety

Dokładne godziny otwarcia Izby Pamięci i ewentualne ceny biletów nie są jednoznacznie podane w ogólnodostępnych źródłach turystycznych. W bazach widnieje jedynie ogólny zapis, że obiekt jest dostępny całą dobę, ale dotyczy to otoczenia, a nie wnętrza. Wejście do środka warto więc ustalić z wyprzedzeniem, dzwoniąc pod numer podany w informacji turystycznej: 32 729 41 13. Pozwoli to uniknąć niespodzianek, zwłaszcza że obiekt znajduje się na terenie czynnego zakładu przemysłowego.

• Adres: ul. Leona 2, 44-280 Rydułtowy
• Dojazd: Rydułtowy leżą w sąsiedztwie Rybnika i Wodzisławia Śląskiego, więc z obu miast samochodem dojedzie się w kilkanaście minut. Dobrze zostawić auto w pobliżu i resztę pokonać pieszo.
• Czas zwiedzania: około 30–45 minut samej izby, 2–3 godziny, jeśli dodać hałdę, familoki i spacer po okolicy.
• Bilety: brak potwierdzonych cen, więc najlepiej zapytać telefonicznie przed wizytą.
• Najlepszy moment: dni suche i widne, bo większość atrakcji w okolicy to spacer na zewnątrz.

W pobliżu zazwyczaj bez trudu znaleźć miejsce na kawę czy obiad w centrum miasta. Jeśli plan obejmuje także Ignacego w Rybniku, dobrze zacząć od Rydułtów, a potem pojechać do Niewiadomia, żeby zobaczyć, jak historia jednej kopalni rozdzieliła się na dwa miejsca.